Elizeum podziemny salon księcia dla Przyjaciół i Pięknych Pań

Urząd m.st. Warszawy, Biuro Stołecznego Konserwatora Zabytków,
Autorzy esejów: Z. Zielińska, A. Oleńska, A. Bojanowska, A. Wolański, P.Wątroba
Katalog rysunków: P.Wątroba
Redakcja naukowa: K. Guttmejer
Redakcja, tłumaczenia na język angielski i korekta:
G. Waluga
Projekt okładki, układ graficzny i skład:
P. Berezowski

Data wydania:
2016 r.

Słowa kluczowe:
, , , , , , , , , , , , ,

Lokalizacja publikacji w formie papierowej:
https://pliki.um.warszawa.pl/index.php/s/a5PtPgGRiE2MDFc?path=%2FPublikacje%20BSKZ

Kto jest adresatem publikacji?
Mieszkańcy Warszawy, varsavianiści, turyści

Inne formy dokumentu: https://pliki.um.warszawa.pl/index.php/s/a5PtPgGRiE2MDFc?path=%2FPublikacje%20BSKZ


Nazwę Elizeum wprowadził jako pierwszy Szymon Bogumił Zug. Na dokumentacji projektowej widnieje napis: „Idée d’un Elisée”, „Plan de la Grotte et Eliseé”. Trudno powiedzieć, czy była inwencją architekta, czy zleceniodawcy. W późniejszych zapiskach podróżników zwiedzających ogrody księcia Kazimierza – co ciekawe, nawet w opisie ogrodów z 1784 r. Zuga– nie pojawia się nazwa Elisée. Ponownie użyto ją dopiero w XX w., początkowo w postaci pisanej przez s – jako Eliseum, aż ostatecznie przyjęło postać Elizeum, funkcjonując jako nazwa własna obiektu. Być może została zaczerpnięta z mitologii greckiej, stanowiąc nawiązanie do Elizjum, Pól Elizejskich, części mitologicznego świata znajdującej się pod ziemią. Dusza zmarłego, zanim trafiła na Pola Elizejskie, stawała przed trybunałem sędziów, a następnie szła w jedno z trzech miejsc wiecznego spoczynku. Sprawiedliwi kierowali się na prawo do Lete – rzeki zapomnienia w podziemnym państwie Hadesie. Napiwszy się z niej wody, zapominali o ziemskim życiu. Dalej czekały już na nich Pola Elizejskie – kraj wiecznego spokoju i szczęśliwości, gdzie dusze wolne od wszelkich cierpień i pragnień, przechadzają się po bladych łąkach przy dźwiękach muzyki niewidzialnych lir. „W tej rozkosznej krainie życie upływa na biesiadach, przechadzkach i zabawach. Budowla księcia Kazimierza niczym mitologiczna kraina miała być miejscem spotkania ludzi dobrych, którym towarzyszyła muzyka „niewidzialnej orkiestry”. Inną genezę nazwy podaje Maria Sołtys: Elizeum jako nazwa własna powinno być raczej łączone z Eleusis – podateńską osadą, w której w czasach starożytnych odbywały się misteria (Eleuzynie) na cześć bogini ziemi i urodzaju Demeter związane z cyklem narodzin i śmierci natury, wyrażonym w micie o Persefonie, córce Demeter, zaślubionej bogowi świata zmarłych Hadesowi. Mityczne Pola elizejskie, po których „dusze cnotliwe błądzą w niewiedzy”, jako inspiracja podziemnej sali nie odpowiada ideowo koncepcji parku sentymentalnego z epoki stanisławowskiej. Najszerszy opis idei pochodzi z manuskryptu Augusta Fryderyka Moszczyńskiego Rozprawa o ogrodnictwie angielskim, ofiarowanego królowi w 1774 r.; niezachowane ilustracje do tej pracy wykonał Szymon B. Zug. ISBN: 978-83-63269-01-2